Vragen en antwoorden over trajectbehandeling
Trajectbehandeling
In 2011 is BJ Brabant gestart met trajectbehandeling voor jongeren in de open en gesloten behandelgroepen. Trajectbehandeling is maatwerk. Een jongere wordt niet automatisch uit huis geplaatst, maar woont (naar behoefte) op de groep of thuis. Vanaf de start werken we intensief samen met het hele gezin. Het perspectief staat voorop.
Goed om te weten: In de toekomst wil BJ Brabant ook starten met trajectbehandeling binnen de AWBZ-behandelgroepen en de ambulante zorg. Of dit haalbaar is, hangt af van de financiële middelen die de overheid hiervoor reserveert.
Wat is trajectbehandeling?
Iedere cliënt (kind én gezin) krijgt een traject op maat, passend bij de hulpvraag. Een traject bestaat uit bouwstenen ofwel modules (wonen, zorg, behandeling). Het perspectief staat voorop. De behandeling gebeurt zo dicht mogelijk bij huis en in samenwerking met de ouders. Het kind wordt niet meer vanzelfsprekend 24 uur per dag, 7 dagen per week in een groep geplaatst. We houden het 'bed' achter de hand.
Waarom gaat BJ Brabant trajectbehandeling bieden?
Omdat we geloven dat jongeren, ouders en hun omgeving hiermee uiteindelijk het best geholpen zijn. Een kind heeft continuïteit nodig om zich goed te kunnen ontwikkelen. De enige continue factor zijn mensen in de directe leef/woonomgeving waar het kind op kan terugvallen (ouders, buren, grootouders, leraren etc.). Als hulpverleners zijn we, hoe waardevol ook, slechts een tussenstation in het leven van een jongere. Daarom is het zo belangrijk dat we de eigen kracht van het gezin en de omgeving versterken. Daar willen we zwaarder op inzetten. Trajectbehandeling biedt de beste kansen, omdat het plaatsvindt in de directe leefomgeving van het kind.
Wat zijn de pijlers van trajectbehandeling?
1) de eerste focus is verbinding leggen met de cliënt (jongere én gezin);
2) vanaf het eerste contact bespreken we het toekomstperspectief met de cliënt (op alle levensgebieden);
3) we zien de ouders als expert als het gaat om hun eigen kind;
4) we onderzoeken eerst wat er aan de hand is en wat de betekenis is van het gedrag van het kind in brede context;
5) we mobiliseren netwerksteun in de omgeving van het kind;
6) we bieden de cliënt een traject aan en niet een bed (alleen als nodig);
7) de bescherming van het kind blijft altijd voorop staan.
Waar streven we naar?
- Een aanvaardbaar, stabiel niveau van zelfstandig maatschappelijk functioneren voor de cliënt.
- Een toekomstperspectief als het gaat om de thuisrelatie, onderwijs/werk en vrije tijd.
Hoe verloopt trajectbehandeling in de praktijk?
Voorfase: Verbinding met de cliënt
- Direct contact leggen met de jongere, ouder(s) of andere belangrijke personen uit het (gezins)systeem.
- Veiligheid/draagkracht van het gezin inschatten.
- Bepalen hoe het 'bed' wordt ingezet (zo weinig als verantwoord, zoveel als nodig).
Fase 1: Observatie en trajectplan
- Observatie van jongere en gezin, met eventuele inzet van diagnostisch onderzoek (traject van 6 à 7 weken).
- Indien nodig 'Eigen Kracht Conferentie' organiseren (met jongere en zijn netwerk).
- Hulpverleningsdoelen en perspectief bepalen, samen met cliënt, ouders en andere betrokkenen.
- Afspraken maken over evaluatie.
Fase 2: Behandeling
- Begeleiding gezinssysteem.
- Inzet flexibele zorg (bed alleen als nodig).
Fase 3: Transfer
- Nazorgprogramma van 4 maanden (goede overgang naar gemeentelijke voorzieningen).
Welke doelgroep krijgt trajectbehandeling aangeboden?
We streven ernaar om een traject aan te bieden aan iedere cliënt die na 1 april 2011 bij ons wordt aangemeld voor de gesloten jeugdzorg (JeugdzorgPLus) en voor de open jeugdzorg na 1 juli 2011.
Gelden voor JeugdzorgPlus dezelfde uitgangspunten als voor de open jeugdzorg?
Ja, ook voor JeugdzorgPlus (gesloten behandelgroepen) geldt dat we een bed alleen inzetten als dat nodig is. Er zijn echter twee verschillen:
1) JeugdzorgPlus begint altijd met een 24 uurs-opname Vervolgens wordt besproken 'hoeveel bed' nodig is, mede gelet op de veiligheid van de jongere en de omgeving.
2) De uitstroomperspectieven zijn bij JeugdzorgPlus: 1) terug naar huis, 2) zelfstandigheid, 3) langer durende zorg en ondersteuning (pleeggezin of gezinshuis) of 4) vervolgvoorziening specialistisch (LVB of jeugd-GGZ).
Wat willen onze financiers?
Ook onze financiers (ministerie van VWS en provincie Noord-Brabant) zijn voorstander van trajectbehandeling. Ze hopen daarmee de behandeltijd te verkorten. In het belang van het kind, maar ook vanuit financieel oogpunt.
Hoe weten we of trajectbehandeling écht werkt?
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de inspanningen van jeugdzorg effectiever zijn als het lukt om ouders in hun kracht te zetten, om in te zetten op de eigen sociale omgeving én om de hulp in diezelfde omgeving aan te bieden (onder andere Hermanns, 2004).
BJ Brabant werkt toch allang op deze manier?
BJ Brabant staat al bekend als een organisatie die flexibel en innovatief hulp verleent. We hebben een goede naam en daar mogen we trots op zijn. Toch verlenen we op dit moment nog geen integrale trajectbehandeling zoals onze financiers dat voorschrijven.
Dat zit 'm in een aantal facetten:
- de observatiefase (veel meer met ouders samen, in het gezin);
- de verbinding met het cliëntsysteem (eerder/intensiever);
- het bed flexibel inzetten (alleen als nodig);
- de groepsgrootte (max 8 jongeren);
- de lengte van de trajecten (kan korter);
- de aansluiting op vervolghulp (kan beter).
Heeft BJ Brabant al ervaring met trajectbehandeling?
Ja. Behandelgroep De Driehoek in Helmond is onze inspiratiebron. Daar is de afgelopen twee jaar ervaring opgedaan met gezinsbehandeling met verblijf voor jongeren. Hoewel we nog geen harde conclusies kunnen trekken (daarvoor zijn de aantallen nog te klein) tonen jongeren en ouders zich erg positief over de geboden hulp en de behaalde doelen. Drie maanden na afloop zijn de resultaten nog steeds goed. De resultaten op langere termijn moeten we nog onderzoeken.
Wat vinden ouders van trajectbehandeling?
Uit een tevredenheidenquête bij behandelgroep De Driehoek blijkt dat ouders met name positief zijn over de bereikbaarheid van de hulpverleners, de snelheid waarop de hulp is verlopen, de betrokkenheid die ze voelen, de actieve houding in het meedenken over oplossingen, de flexibele houding van de medewerkers en het gevoel dat ze worden gewaardeerd in hun rol naar hun kind. Een paar dagen per week afstand geeft voldoende ruimte om een nieuwe start te maken. De negatieve spiraal wordt doorbroken. Ouders zeggen ook dat zij meer durven proberen, met de wetenschap dat er een bed achter de hand is als het echt uit de hand loopt. Zij krijgen als het ware meer vertrouwen (ook omdat zij weten dat ze het niet alleen hoeven te doen). Hun inzicht en vaardigheden zijn vergroot.
Wat zijn de valkuilen en beperkingen?
Bij behandelgroep De Driehoek hebben we het volgende geleerd:
1) Jongeren die veel behoefte hebben aan structuur (ASS, autisme) gedijen minder goed bij dit aanbod. Het is immers een komen en gaan van jongeren in de groep. De uitdaging is om vormen te vinden waar deze jongeren wel baat bij hebben.
2) Voorwaarde voor succes is dat het aanbod wordt uitgevoerd in de nabijheid van de eigen omgeving (ouders, vrienden, school). Zo zit ons aanbod nu niet in elkaar; onze voorzieningen concentreren zich in Deurne, Helmond en Grave. Mogelijk moeten we toe naar een grotere spreiding van voorzieningen over het werkgebied.
3) Behandeldoelen worden vaak te hoog gesteld. Daarnaast blijken het te vaak doelen van de hulpverlener te zijn. Het is belangrijk om de cliënt nog actiever te betrekken bij het formuleren van doelen. Dit helpt voorkomen dat het de doelen van de hulpverlener zijn.
4) Jongeren hebben vooral moeite om zich te omringen met een positief sociaal netwerk en een goede vrijetijdsbesteding te vinden. Hier moeten we in de methodiek extra op insteken.
5) Het is lastig om tijdig een aansluitend aanbod te vinden na afronding van De Driehoek. Een van de oplossingen is om direct bij de start al te beginnen met het bepalen van een eindperspectief en hierin stappen te ondernemen.
Wat gebeurt er als we niets doen?
Als we alles bij hetzelfde laten, zal onze hulp niet effectiever worden. Langdurige 7x24-uurs behandeling is uiteindelijk geen ideale situatie omdat:
- ouders in de ruststand gaan en moeilijker te bewegen zijn om weer in actie te komen en te werken aan hun eigen problemen of aan contactherstel;
- jongeren ervaren dat de breuk met hun ouders hun schuld is;
- wonen in een groep met andere probleemjongeren geen natuurlijke opvoedingssituatie is en probleemgedrag zelfs kan versterken.
Is BJ Brabant de enige instelling die trajectbehandeling gaat bieden?
Nee, ook andere jeugdzorginstellingen gaan op deze manier werken of zijn er al mee bezig. Dat is een vereiste van provincie en ministerie.
Hoe organiseren we trajectbehandeling?
De klassieke groepsbehandeling wordt vervangen door een dynamische behandelomgeving. Ambulante thuishulp is de basis. Op de groep zijn straks minder bezette bedden dan nu. De ene dag zijn er meer jongeren aanwezig dan de andere dag. Dat vraagt een flexibele inzet van personeel. De groep gaat draaien met een kernteam. De medewerkers daaromheen werken flexibel (vloeibaar personeel).
Welke rol heeft de medewerker?
De medewerkers op de groepen krijgen een flexibeler werkplek dan nu het geval is.
De competenties van medewerkers worden teamoverstijgend ingezet. Medewerkers die zeer bekwaam zijn in het uitvoeren van bepaalde activiteiten (sport, koken , sociale training etc) zullen dat niet alleen doen voor jongeren van één leefgroep, maar voor alle jongeren die dat onderdeel willen trainen, in een dagprogramma. Ook het werk van de behandelcoördinator en de gezinsbegeleider verandert. Zij zijn straks misschien wel helemaal niet meer verbonden aan een team, maar aan een jongere en zijn systeem.
Hoe gaan we om met de verwachtingen van ouders?
Op dit moment krijgt de cliënt een indicatiebesluit voor 24 uurszorg. Ouders verwachten dus dat hun kind uit huis geplaatst wordt. Bij trajectbehandeling is dat niet het geval. Een kind zal (als het even kan) thuis blijven wonen. Ouders moeten dus van tevoren weten wat hen te wachten staat. Bureau Jeugdzorg speelt hierin een belangrijke rol. Een indicatie voor trajectbehandeling betekent: een bed = optioneel. Bij behandelgroep De Driehoek in Helmond gebeurt dit al zo en dat levert geen problemen op. De behandelcoördinator van BJ Brabant zal ouders van tevoren goed uitleggen wat trajectbehandeling inhoudt.
Welke beroepshouding/gedrag past bij trajectbehandeling?
Hoe we de behandeling ook inrichten, de presentiebenadering blijft altijd onze leidraad, naast contextueel en competentiegericht werken. Het mooie van trajectbehandeling is dat we de kans krijgen om superpresent te zijn. De presentiebenadering is een benadering, waarbij de afstand tussen hulpverlener en cliënt zo klein mogelijk is. Dat is trajectbehandeling bij uitstek. De natuurlijke omgeving (context) van de jongere is de plaats waar we naar oplossingen gaan zoeken. Onze hulp is gericht op het herstel van het contact en de relatie tussen jongere en ouders. Het gaat erom dat we de motivatie van de gezinsleden vergroten om een actieve bijdrage te leveren aan het oplossen van problemen. De doelen van de cliënt (jongere én ouders) zijn daarbij het vertrekpunt en niet onze eigen doelen. De nadruk ligt op de positieve kracht tussen ouders en jongere, die stukje bij beetje hervonden wordt.
Past trajectbehandeling bij de hulpverleningsvisie van BJ Brabant?
Ja. Lees onze missie en visie op de website.
Hoe toetst BJ Brabant of trajectbehandeling goed wordt uitgevoerd?
Door regelmatig de cliëntdossiers langs de meetlat van provincie en ministerie te leggen. Zo kunnen we aantonen of we aan de voorwaarden voor trajectbehandeling voldoen. We houden ons aan de gemaakte afspraken met de provincie Noord-Brabant en het ministerie van VWS.
Is onze organisatie er klaar voor?
Nee nog niet. Daar werken we aan. Er is enthousiasme voor de nieuwe aanpak, maar het zal ook het nodige van ons vragen. Trajectzorg moet goed gefaciliteerd worden vanuit de ondersteunende diensten. We brengen nu eerst in kaart wat we nodig hebben. Denk maar aan financiën, infrastructuur, gebouwen en personele inzet. Het zal nodig zijn om nieuwe tools te ontwikkelen en bestaande systemen/processen aan te passen.
Vanuit welk budget wordt trajectbehandeling betaald?
Trajectbehandeling wordt betaald uit de reguliere gelden van het ministerie van VWS (JeugdzorgPlus) en de provincie Noord-Brabant. Verder heeft het MT van BJ Brabant extra geld beschikbaar gesteld om trajectbehandeling goed te implementeren.